第18章 基本関数のテイラー展開
18.1 指数関数 $e^x$ の展開
$e^x$ のマクローリン展開
$$e^x = \sum_{n=0}^{\infty} \frac{x^n}{n!} = 1 + x + \frac{x^2}{2!} + \frac{x^3}{3!} + \cdots$$
収束域:全実数 $(-\infty, \infty)$
導出
$f(x) = e^x$ とすると、すべての $n$ で $f^{(n)}(x) = e^x$
$f^{(n)}(0) = e^0 = 1$
よって係数は $\frac{f^{(n)}(0)}{n!} = \frac{1}{n!}$
応用:$e$ の計算
$x = 1$ を代入:
$$e = \sum_{n=0}^{\infty} \frac{1}{n!} = 1 + 1 + \frac{1}{2} + \frac{1}{6} + \frac{1}{24} + \cdots \approx 2.71828...$$18.2 三角関数の展開
$\sin x$ と $\cos x$ のマクローリン展開
$$\sin x = x - \frac{x^3}{3!} + \frac{x^5}{5!} - \frac{x^7}{7!} + \cdots = \sum_{n=0}^{\infty} \frac{(-1)^n x^{2n+1}}{(2n+1)!}$$
$$\cos x = 1 - \frac{x^2}{2!} + \frac{x^4}{4!} - \frac{x^6}{6!} + \cdots = \sum_{n=0}^{\infty} \frac{(-1)^n x^{2n}}{(2n)!}$$
18.3 対数関数の展開
$\ln(1+x)$ のマクローリン展開
$$\ln(1+x) = x - \frac{x^2}{2} + \frac{x^3}{3} - \frac{x^4}{4} + \cdots = \sum_{n=1}^{\infty} \frac{(-1)^{n+1} x^n}{n}$$
収束域:$-1 < x \leq 1$
導出
$f(x) = \ln(1+x)$ の各階微分:
- $f(x) = \ln(1+x)$, $f(0) = 0$
- $f'(x) = (1+x)^{-1}$, $f'(0) = 1$
- $f''(x) = -(1+x)^{-2}$, $f''(0) = -1$
- $f'''(x) = 2(1+x)^{-3}$, $f'''(0) = 2$
一般に $f^{(n)}(0) = (-1)^{n+1}(n-1)!$
18.4 二項展開
$(1+x)^\alpha$ の二項展開
任意の実数 $\alpha$ に対して($|x| < 1$):
$$(1+x)^\alpha = \sum_{n=0}^{\infty} \binom{\alpha}{n} x^n$$ここで一般化二項係数は:
$$\binom{\alpha}{n} = \frac{\alpha(\alpha-1)(\alpha-2)\cdots(\alpha-n+1)}{n!}$$例:$\sqrt{1+x} = (1+x)^{1/2}$
$$\sqrt{1+x} = 1 + \frac{1}{2}x - \frac{1}{8}x^2 + \frac{1}{16}x^3 - \cdots$$
例:$\frac{1}{1+x} = (1+x)^{-1}$
$$\frac{1}{1+x} = 1 - x + x^2 - x^3 + \cdots = \sum_{n=0}^{\infty}(-1)^n x^n$$
18.5 展開の応用
応用:極限の計算
$\displaystyle\lim_{x \to 0} \dfrac{e^x - 1 - x}{x^2}$ をテイラー展開で計算:
$e^x = 1 + x + \frac{x^2}{2} + O(x^3)$ より
$$\frac{e^x - 1 - x}{x^2} = \frac{\frac{x^2}{2} + O(x^3)}{x^2} = \frac{1}{2} + O(x) \to \frac{1}{2}$$応用:近似計算
$\sqrt{1.02}$ を計算:$\sqrt{1+x}$ で $x = 0.02$
$$\sqrt{1.02} \approx 1 + \frac{0.02}{2} - \frac{(0.02)^2}{8} = 1 + 0.01 - 0.00005 = 1.00995$$練習問題
練習1
$\tan x$ の3次マクローリン多項式を求めよ。
練習2
テイラー展開を使って $\displaystyle\lim_{x \to 0} \dfrac{\sin x - x}{x^3}$ を求めよ。
解答を見る
練習1の解答
$\tan x = x + \frac{x^3}{3} + O(x^5)$
練習2の解答
$\sin x = x - \frac{x^3}{6} + O(x^5)$
$\dfrac{\sin x - x}{x^3} = \dfrac{-\frac{x^3}{6} + O(x^5)}{x^3} = -\dfrac{1}{6} + O(x^2) \to -\dfrac{1}{6}$